Przyczyny i mechanizmy powstawania psychoz nie są znane. Istnieje wiele hipotez próbujących tłumaczyć, jak to się dzieje, że dochodzi do wybuchu psychozy, ale żadna z nich nie została w pełni udokumentowana.

Pierwsza grupa hipotez obejmuje przyczyny biologiczne (np. predyspozycje genetyczne, przyczyny neurochemiczne, uszkodzenia mózgu), druga grupa teorii podkreśla znaczenie czynników społecznych (np. sytuacje stresowe, niekorzystna atmosfera rodzinna).

Uważa się, że psychozy nie są chorobami dziedzicznymi w pełnym tego słowa znaczeniu, można natomiast mówić o dziedziczeniu skłonności do zachorowania. Oznacza to, że choroba może wystąpić u danej osoby nawet wtedy, gdy nikt w rodzinie na nią nie chorował.

Z drugiej strony, można zachować zdrowie również wtedy, gdy w rodzinie choruje kilkoro krewnych. Im większy stopień pokrewieństwa, tym ryzyko zachorowania jest większe, ale nadal niewielkie. Przykładowo – nawet, jeśli oboje rodzice chorowali na psychozę, to ryzyko zachorowania ich dziecka jest dużo mniejsze od 100% i wynosi ok. 40%.

Badania nad procesami neurochemicznymi u chorych na psychozy wskazują na istnienie neurochemicznych przyczyn tych chorób. Mówi się np. o nadmiarze dopaminy – ważnego przekaźnika chemicznego w mózgu, jako przyczynie wystąpienia objawów psychozy. Nadmiar dopaminy prowadzi do zaburzeń funkcji ośrodkowego układu nerwowego.

Inne badania wyjaśniają podłoże psychoz występowaniem zmian w strukturze mózgu.

Uważa się, że zarówno na zachorowanie jak i na przebieg choroby (nawroty) mogą mieć wpływ czynniki związane ze stresem jak np. niekorzystna atmosfera rodzinna, sytuacje trudne, przewlekły stres.

U osób chorujących na psychozy mówi się także o występującej u nich większej podatności na stres. Powszechnie wiadomo, że nie można całkiem uniknąć sytuacji stresowych w życiu, można natomiast zwiększyć indywidualną odporność na stres na przykład poprzez: psychoterapię, psychoedukację, przyjmowanie leków.

• Złe wychowanie jako przyczyna powstawania choroby;
• Urazy (fizyczne i psychiczne) jako przyczyny powstawania choroby;
• „Słabość charakteru” jako przyczyna powstawania choroby;
• Psychoza jako kara za grzechy czy też przewinienia własne lub rodziny.

Choroba ujawnia się najczęściej między 18 a 25 rokiem życia, szerzej między okresem dojrzewania a 40 rokiem życia. U kobiet zwykle pierwszy epizod występuje nieco później niż u mężczyzn. Dzieci rzadko chorują na schizofrenię.

Pierwsze objawy zaburzeń, które potem są diagnozowane jako psychoza, występują często na kilka miesięcy przed pierwszymi wyraźnymi objawami. Objawy te są bardzo różne. Zwykle w tym okresie pacjent zaprzecza temu, że jest chory. Z tego powodu może nie chcieć się leczyć. Im wcześniej rozpocznie się leczenie tym bardziej jest ono skuteczne.

Objawy można podzielić na trzy grupy:
- wytwórcze,
- ubytkowe
- dezorganizacji psychicznej

U każdego chorego może wystąpić jeden, dwa, lub kilka z wymienionych objawów.

Objawy wytwórcze tzw. pozytywne.
- Urojenia.
Urojenia, są zaburzenia myślenia polegające na błędnych sądach i nie podlegające korekcie. Osoba chora może wierzyć, że jest prześladowana (urojenia przesladowcze), że jest Bogiem (urojenia religijne), z kolei pacjent z urojeniami odnoszącymi (ksobnymi) myśli, że zdarzenia, które go spotykają, maja głęboko zakodowany sens, który odnosi się do niego. Chory nie zdaje sobie sprawy, że przekonania te as błędne i nie sposób mu tego wyperswadować przez odwoływanie się do faktów i rozsądku.

- Omamy /halucynacje/.
Omamy to doznania zmysłowe wynikające z choroby. Osoby chore często słyszą głosy, nie odbierane przez obecne z nimi osoby zdrowe. Zwykle te nierealne głosy mówią coś negatywnego o chorych lub coś im nakazują, zabraniają. Osoby chore mogą również czuć zapachy nie zauważane przez otoczenie. Te kolidujące z rzeczywistością doznania mogą być dla chorych bardzo przykre i powodować niezrozumiałe dla otoczenia zachowania.

Objawy ubytkowe /negatywne/.
- Bladość emocjonalna.
W przebiegu psychoz może dochodzic do trudnosci w przeżywaniu i wyrażaniu uczuć czy też kłopotów z natychmiastowym rozumieniem uczuć innych ludzi. Osoby chore maja problemy z opowiedzeniem innym o swoich przeżyciach zarówno realnych jak i chorobowych. Przy znacznym nasileniu takich objawów może dochodzic do wycofania się chorych z życia lub izolacji od innych ludzi.

- Obnienie energii życiowej.
Osoby chore traca wczesniejsza werwe, konsekwencje w realizacji zamierzeń i zainteresowanie otoczeniem. Zdarza się, że maja trudności w zaczynaniu lub konczeniu niektórych czynnosci. W krańcowych, rzadkich przypadkach moga miec problemy w codziennych czynnosciach np. ubieraniu
sie, przygotowywaniu posiłków.
- Zobojetnienie emocjonalne.
Osoby chore moga tracic zainteresowanie sprawami, które dawniej sprawiały im przyjemnosc. Moga równie czuc sie mało warte lub niepotrzebne.
- Lakonicznosc wypowiedzi.
U niektórych chorych psychoza powoduje niechęć do mówienia - maleje ilość wypowiedzi spontanicznych.
- Izolacja.
Osoby chore czesto wycofuja sie z kontaktów społecznych i towarzyskich, a nawet rodzinnych, bowiem nawet znane osoby i sytuacje staja sie dla nich obciążajace i groźne
Objawy dezorganizacji psychicznej.
- Formalne zaburzenia myslenia.
Wielu chorych traci zdolnosc do logicznego wypowiadania sie i rozumienia, tego, co mówia do nich inni ludzie. Ich myslenie i wypowiedzi staja się chaotyczne i niezrozumiałe dla otoczenia. Moe im to okresowo utrudniać uczenie sie czy rozwiazywanie problemów.
- Dezorganizacja zachowania.
W przebiegu psychoz dojsc moe do dziwnych zachowan, np. dziwnych gestów, pobudzenia czy spowolnienia ruchowego.

Rodzaje przebiegu psychoz są bardzo różne. Można je podzielić na trzy typy w zaleeżności od: nasilenia objawów i częstości występowania nawrotów.

Pacjent z łagodnym przebiegiem psychozy (stabilny)

• ma niewielkie objawy psychozy w okresie poprawy (remisji) lub nie ma ich wcale,
• miał tylko jeden lub dwa epizody psychozy do 45 roku życia,
• systematycznie przyjmuje zalecone przez psychiatrę leki.

Pacjent ze średnim przebiegiem psychozy (często stabilny)

• miał kilka epizodów psychozy przed 45 rokiem życia, zwykle w okresie większego stresu,
• ma pewne, umiarkowane objawy między epizodami (w okresie remisji),
• rzadko zdarza mu się okres nie przyjmowania leków lub przyjmowania niesystematycznego,

Pacjent z ciekim przebiegiem psychozy (niestabilny)

• nawroty są częste, nawet, co kilka miesięcy,
• zwykle nie bierze zalecanych leków, ma dodatkowe problemy psychiczne (np. nadużywanie alkoholu uczy narkotyków) lub somatyczne (choroby np. serca, nerek), które utrudniają mu powrót do zdrowia.

1. Okres zaostrzenia: znaczne nasilenie objawów, zwykle wytwórczych. Może rozpocząć się nagle lub powoli - w okresie kilku lub kilkunastu miesięcy.
2. Okres stabilizacji: w wyniku stosowania leków dochodzi do stopniowego zmniejszenia objawów psychozy. Chory powoli powraca do normalnego funkcjonowania.
3. Okres remisji: objawy chorobowe występują w tym okresie w niewielkim nasileniu, albo nie występują w ogóle. W tym czasie chory przyjmuje zmniejszone /podtrzymujące/ dawki leków. W przebiegu remisji dochodzi zwykle do stopniowej poprawy samopoczucia chorego.

Przebieg psychoz jest bardzo różny i zależy od wielu czynników, z których najważniejszym jest to, czy chory przyjmuje leki, we właściwych dawkach, przez właściwy okres. Należy pamiętać, że systematyczne przyjmowanie zaleconych leków jest najistotniejszym czynnikiem, który zapobiega nawrotom choroby. Osoby, które nie przyjmują zaleconych im leków lub przyjmują je niesystematycznie, częściej doświadczają nawrotu choroby.

Obniżenie nastroju lub uczucie depresji często towarzyszy psychozom szczególnie po ustąpieniu objawów wytwórczych. Uświadomienie sobie wpływu choroby na życie często prowadzi u pacjenta do przygnębienia i apatii. Powoduje to realna groźbę dokonania prób samobójczych.

W takich sytuacjach stosuje się leki stosowane przy psychozach o działaniu przeciwdepresyjnym, lub leki przeciwdepresyjne razem z aktualnie przyjmowanym lekiem antypsychotycznym. Pozwala to w miarę szybko wyjść z depresji.

Nie. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego pomimo przyjętej zasady dobrowolności przewiduje sytuacje postępowania wobec chorego psychicznie i jego leczenia bez zgody.
Przymusowe badanie (art. 21 Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego).
Osoba, której zachowanie wskazuje na to, e z powodu zaburzeń psychicznych moe zagraac bezpośrednio własnemu życiu albo życiu i zdrowiu innych
osób, bądź nie jest zdolna do zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych może być poddana badaniu psychiatrycznemu równie bez jej zgody.

Psychoedukacja to forma edukacji w grupach dla chorych i ich rodzin.
Polega ona na uświadomieniu pacjentom i ich rodzinom:
- jakie są przyczyny, objawy i natura psychoz,
- jakie są metody ich leczenia,
- jaki wpływ wywiera choroba na rodzinę i otoczenie pacjenta.

Podczas spotkań w grupach psychoedukacyjnych pacjenci oraz ich rodziny mogą zadawać wszystkie pytania, jakie nasuwają się im w związku z chorobą. Osoby kompetentne prowadzące grupy (najczęściej psycholodzy i psychiatrzy) odpowiadają na pytania i urządzają dyskusje poświęcone ważnym aspektom psychoz i ich leczenia. Przydatna dla uczestników grup jest także możliwość wymiany doświadczeń z innymi chorymi i ich rodzinami oraz uzyskanie wzajemnej pomocy w rozwiązywaniu problemów. Spotkania grupowe rozpoczynają się zwykle w trakcie leczenia szpitalnego i są kontynuowane w ciągu pierwszych miesięcy terapii po wypisaniu.

Zdarza się, że po zakończeniu spotkań grupy psychoedukacyjnej osoby w nich uczestniczące spotykają się nadal, jako grupy samopomocy.

Terapia psychospołeczna może odbywać się w różnych formach np. na:
- Oddziale stacjonarnym jeszcze w trakcie hospitalizacji. Pacjent ma możliwość uczestniczenia w różnych formach terapii zajęciowej. Należą do nich:
muzykoterapia, psychorysunek, collage, choreoterapia.
- Oddziałach rehabilitacyjnych i oddziałach dziennych. Pacjenci przebywają tam ju po zakończeniu hospitalizacji. Zajęcia odbywają się od godziny 8 do 14, przez piec dni w tygodniu i są połączone z intensywną terapią zajęciową. Pacjenci maja możliwości uczestniczenia w grupach psychoterapeutycznych, mają zajęcia w pracowni krawieckiej, w pracowni modelarskiej, zajęcia teatralne, komputerowe, kulinarne, zajęcia na siłowni, uczestniczą w wycieczkach do muzeów, na wystawy, do kina lub teatru.
- W oddziale leczenia domowego. Terapia odbywa się w domu chorego.
Pojawia się tam, co pewien czas lekarz, psycholog lub pielęgniarka, a rodzina pacjenta spełnia, na co dzień rolę terapeutycznego opiekuna.
- W hostelach. Są to domy lub mieszkania dla pacjentów, zwykle młodych, w których uczą się oni współpracy oraz niezależnosci życiowej. Terapeuci pojawiają się w hostelach tylko po to, aby monitorować terapię.

Zasadnicza metoda leczenia zaburzeń psychicznych, a więc i psychozy jest leczenie farmakologiczne. Jest to szczególnie istotne w ostrej fazie choroby, stwierdzono bowiem, że im dłużej chory pozostaje bez odpowiedniego leczenia, tym dłużej powraca do zdrowia.

Leczenie farmakologiczne polega na zastosowaniu odpowiednich leków. W przypadku zaburzeń psychicznych podstawowe znaczenie mają leki przeciw psychotyczne, czyli neuroleptyki. Jest to grupa leków psychotropowych, których wspólną cechą jest terapeutyczne działanie w psychozach (wpływ przeciw psychotyczny).

Działanie tej grupy leków polega na usuwaniu objawów schizofrenii, a gdy są przyjmowane dłużej - pozwalają na stabilizację stanu psychicznego
i zabezpieczają chorego przed nawrotem psychozy. Działanie to jest niespecyficzne, ma charakter głównie objawowy i nie wiąże się z wpływem na czynniki wywołujące chorobę, które wciaąż nie są bliżej poznane.

Neuroleptyki wywierają działanie lecznicze w odniesieniu do takich objawów jak: urojenia, omamy, pobudzenie ruchowe związane z przeżyciami psychotycznymi, zaburzenia myślenia, specyficzne zmiany życia uczuciowego i aktywności w środowisku.

W zależności od rodzaju leki te w różnym stopniu mogą wykazywać działanie:
- przeciw lekowe,
- przeciwdepresyjne lub przeciw maniakalne,
- aktywizujące,

Głównym mechanizmem działania tych leków jest przywrócenie prawidłowego stanu biochemicznego mózgu, który w schizofrenii zostaje w sposób znaczny zaburzony. Leki te wpływają normalizująco na działanie tak zwanych neuroprzekaźników w mózgu (głównie dopaminy), skutkiem, czego jest stopniowe ustępowanie objawów psychotycznych.

Neuroleptyki należą do leków wolnodziałających, tzn. że na osiągniecie wyraźnej poprawy należy czekać od 4 do 6 tygodni a czasem i dłużej.

Celem leczenia jest możliwie maksymalne zmniejszenie objawów choroby przy jednoczesnym starannym unikaniu wystąpienia objawów ubocznych. Nie zawsze i nie od razu udaje się uzyskać oczekiwany rezultat. Może się okazać, że chory zareaguje dopiero na drugi, a nawet trzeci lek przeciwpsychotyczny, dlatego te leczenie może okazać się długotrwałe.

Należy także pamiętać o tym, że zdarza się nieraz taki przebieg schizofrenii, który jest oporny na niemal wszystkie stosowane obecnie leki. Rodzaj leku i jego dawkowanie zawsze dobiera się indywidualnie, biorąc pod uwagę szereg różnych czynników, z czego najważniejsze to:
• aktualny obraz choroby (faza ostra czy przewlekła),
• wiek, waga, indywidualna tolerancja na leki,
• inne schorzenia i inne stosowane jednocześnie leki,
• aktywność życiowa pacjenta.

Neuroleptyki występują w różnych postaciach (tabletki, krople, roztwory, ampułki do iniekcji) i mogą być podawane raz lub w dawkach podzielonych dwa, trzy razy dziennie. W leczeniu długoterminowym bardzo przydatne są Neuroleptyki o przedłużonym działaniu, które można podawać w iniekcjach domięśniowych raz na kilka tygodni (tzw. postać depot).